อนิเมะเรื่อง Neon Genesis Evangelion ออกฉายในปี 1995 มีทั้งหมด 26 ตอนจบ เรื่องราวของซีรีส์อนิเมะดังกล่าวเกิดขึ้นในปี 2015 มนุษยชาติต้องใช้ชีวิตหลังเหตุการณ์ "Second Impact" และเผชิญกับภัยคุกคามจากสิ่งมีชีวิตปริศนาที่เรียกว่า "Angel" หรือเทวทูต มนุษย์ป้องกันตนเองด้วยหุ่นยนต์ที่ต้องให้เด็กอายุประมาณ 14 ปีควบคุม เด็กชาย ชินจิ อิคาริ (Shinji Ikari) เป็นหนึ่งในสามนักบินหลักของหุ่นยนต์ที่เรียกกันว่า Evangelion หรือสั้นๆ ว่า Eva
ชินจิคุงเป็นเด็กเหงาที่ชอบอยู่ตัวคนเดียว นอกจากนั้นยังมีปมฝังลึกในใจเพราะถูกพ่อทิ้งไปตั้งแต่ยังเด็ก จนกระทั่งปัจจุบัน พ่อได้เรียกตัวเขามาเป็นนักบินในฐานะผู้บัญชาการหน่วยงานพิเศษ ทว่าพ่อคนนี้เพียงต้องการใช้ชินจิคุงทำหน้าที่ขับเคลื่อนหุ่นยนต์ Eva เท่านั้น โดยปราศจากความรักความผูกพันเยี่ยงพ่อที่มีต่อลูกเลยแม้แต่น้อย
เขาว่ากันว่าอนิเมะเรื่องนี้เข้าใจยาก ตอนผมเริ่มดูใหม่ๆ ผมก็แค่สนุกกับความวินเทจของมัน แต่พอถึงช่วงกลางเรื่อง ผมเริ่มรู้สึกหวั่นใจว่าเนื้อหาจะดาร์กเกินไปหรือไม่ ยิ่งในตอนสุดท้ายของซีรีส์กลับไม่มีการดำเนินเรื่องตามปกติ แต่เป็นการตัดต่อภาพเชิงสัญลักษณ์อย่างท้องทะเล มหาสมุทร และภาพชินจิคุงนั่งอยู่บนเก้าอี้ ราวกับกำลังถูกสอบสวนในประเด็นบางอย่างอยู่
เรื่องที่เข้าใจยากมักจะถูกนำไปตีความอย่างกว้างขวางเสมอ เราจะพบว่ามีโอตาคุหลายคนออกมาทำคลิปวิเคราะห์อย่างละเอียด ตัวผมเองก็อยากพูดถึงประเด็นต่างๆ เช่นกัน แต่คราวนี้อยากเน้นไปที่ตัวละครชินจิคุง ผู้ซึ่งได้กลายเป็นฮีโร่ในดวงใจของผมไปแล้ว
ความเป็นฮีโร่ของชินจิไม่ได้เกี่ยวข้องกับคุณสมบัติพิเศษใดๆ เพราะแทบไม่มีอะไรในตัวเขาที่เราจะชื่นชมได้เลย ในตัวชินจิคุงมีแต่ความกลัว ความประหม่า ความขี้ขลาด และความไม่อยากฝืนทำในสิ่งที่ตนเองไม่ได้ต้องการ เขาเฝ้าคิดเสมอว่าไม่มีใครในโลกนี้ที่เข้าใจเขาเลย สรุปคือเขาไม่มีความเก่งกาจใดๆ ในแบบที่ฮีโร่ควรจะมี และสิ่งนี้เองที่ทำให้เขาต้องใช้ชีวิตอย่างทุกข์ทรมานภายใต้ภาระของการเป็นตัวตนที่ชื่อว่า "ชินจิ อิคาริ"
พุทธศาสนาสอนว่า "เราไม่มีตัวตน ตัวตนที่แท้จริงนั้นไม่มีอยู่" แต่เพียงแค่รับรู้แนวคิดเช่นนี้อาจไม่ได้ช่วยเยียวยาจิตใจเราได้มากนัก ทว่าเมื่อผู้ชมติดตามเรื่องราวของชินจิไปเรื่อยๆ จะเข้าใจได้ว่าทำไมเขาจึงเป็นอย่างที่เป็นอยู่ มันมีเหตุปัจจัยหลายด้านที่หล่อหลอมรวมกันจนกลายเป็นคนคนหนึ่งที่ชื่อ ชินจิ อิคาริ
ในตอนจบ ชินจิได้ตระหนักว่า ความเป็น "ชินจิ อิคาริ" นั้นคือภาระอย่างหนึ่ง ซึ่งเป็นภาระที่มีเพียงเขาคนเดียวเท่านั้นที่ทำหน้าที่นี้ได้ ความเป็นฮีโร่ของชินจิจึงไม่ใช่การบังคับหุ่นยนต์ไปรบกับสัตว์ประหลาดจากต่างโลก แต่คือการยอมรับความจริงว่าเขาไม่อาจเป็นคนอื่นได้ การเป็นตัวของเขาเองคือหน้าที่และภาระที่เขาต้องแบกรับไว้เพียงลำพัง
แนวคิดแบบนี้ไม่ค่อยถูกพูดถึงเลยในสังคมที่นับถือพุทธศาสนานิกายเถรวาท แต่มันเป็นประเด็นหนึ่งที่ทุกคนต้องพบเจออย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ โดยเฉพาะในช่วงวัยที่เรายังต้องค้นหาตัวตน แต่ทุกข์กรรมของการที่เรายังเป็นเรานั้นคือสิ่งที่เราต้องแบกรับไปทั้งชีวิต มันเป็นภาระที่ไม่มีใครอื่นแบกแทนเราได้
เรื่องนี้ผมมองว่ามันอาจเป็นแนวคิดที่ตรงกันข้ามกับคติของเถรวาทด้วยซ้ำ เพราะความเป็นฮีโร่ของอริยบุคคลคือการละและปฏิเสธตัวตน เหมือนการหนีจากตัวตนเพื่อความหลุดพ้น แต่ความเป็นฮีโร่ของชินจิคุงคือการยอมรับวิบากกรรมของความเป็นตัวตนที่เขาเป็น โดยสรุปแล้ว ผมถือว่าแนวคิดนี้คือประเด็นหลักของอนิเมะเรื่อง Neon Genesis Evangelion
(มีการใช้ Gemini AI ในการตรวจทานแก้ไข)